Bir ev bahçesinin ürettiği organik madde miktarı çoğu zaman hafife alınır. 100 metrekarelik çim alanı olan, birkaç meyve ağacı ve çalı barındıran ortalama bir bahçe, sezon boyunca onlarca poşet dolusu çim, yaprak ve budama artığı çıkarır. Bu malzeme belediye çöpüne gittiğinde iki kayıp yaşanır: taşıma ve bertaraf maliyeti ile bahçenin topraktan çektiği besinlerin geri dönmemesi. Oysa aynı malzeme doğru oranlarda birleştirildiğinde, satın alınan torba gübrelerin yerini büyük ölçüde tutan bir humus kaynağına dönüşür. Bahçe atığı yönetimini kompostlama üzerine kurmak, yaprak ve çim gibi mevsimsel yığılmaları da öngörülebilir bir takvime bağlar.
Bahçe atıklarını "yeşil" ve "kahverengi" diye ikiye bölmek başlangıç için yeterlidir, ancak uygulamada üçüncü bir değişken belirleyici olur: parçacık boyutu. Aynı karbon/azot oranına sahip iki malzeme, biri bütün halde biri parçalanmış olduğunda tamamen farklı hızlarda ayrışır. Çünkü mikroorganizmalar yüzeyden çalışır; yüzey alanını iki katına çıkarmak ayrışma hızını belirgin biçimde arttırır.
Taze çim, ev bahçesinde bulunabilecek en azotlu malzemelerden biridir; karbon/azot oranı yaklaşık 15-20:1 aralığındadır. Bu, tek başına yığıldığında hızla ısınıp oksijenini tüketmesi ve yapışkan, kokulu bir tabakaya dönüşmesi anlamına gelir. Çim biçme artığını her zaman kuru malzemeyle katmanlamak, tek başına 5 santimetreden kalın tabaka bırakmamak gerekir. Taze yeşil budama artıkları, otsu bitki sapları ve yabani otlar (tohuma kaçmamışsa) da bu gruba girer.
Sonbahar yaprağı, ev ölçeğinde kompostun en değerli ve en bol karbon kaynağıdır. Yaprakların karbon/azot oranı türe göre 40:1 ile 80:1 arasında değişir; meşe ve kayın gibi sert, ligninli yapraklar bu bandın üst ucunda, dişbudak ve akçaağaç gibi yumuşak yapraklar alt ucunda yer alır. Odunsu budama artıkları ise 300:1'in üzerine çıkabilir; parçalanmadıkça bir kompost yığınında yıllarca bütün kalabilirler. Bu yüzden 1 santimetreden kalın dalları ya ayrı bir yığında biriktirmek ya da mutlaka öğütmek gerekir.
| Malzeme | Yaklaşık C/N | Nem | Parçalama ihtiyacı | Yığında ayrışma süresi |
|---|---|---|---|---|
| Taze çim artığı | 15-20:1 | Çok yüksek | Gerekmez | Haftalar |
| Yeşil otsu budama | 25-30:1 | Yüksek | Kabaca kesme | 1-2 ay |
| Kuru yumuşak yaprak | 40-50:1 | Düşük | Önerilir | 4-8 ay |
| Sert, ligninli yaprak | 60-80:1 | Düşük | Şart | 8-14 ay |
| İnce dal, çalı budaması | 150-300:1 | Çok düşük | Şart | 1-2 yıl |
Ev bahçesinde asıl zorluk oran değil, zamanlamadır. Yeşil malzeme ilkbahar ve yaz boyunca haftalık gelir; kahverengi malzemenin neredeyse tamamı sonbaharda birkaç hafta içinde iner. Bu asimetriyi çözmeden dengeli bir karışım kurmak mümkün değildir.
En pratik çözüm, sonbaharda toplanan yaprakların bir kısmını hemen kompostlamak, kalanını kuru olarak stoklamaktır. Delikli bir çuval, tel kafes silindir ya da üstü örtülü bir köşe yeterlidir; kuru tutulduğu sürece yaprak bozulmaz. Ertesi yaz her çim biçmeden sonra bu depodan hacimsel olarak yaklaşık 2 ölçü kuru yaprak alıp 1 ölçü taze çime karıştırmak, azotu bağlar ve kokuyu baştan engeller. Bu tek uygulama, ev kompostunda görülen koku sorunlarının önemli bir bölümünü ortadan kaldırır.
Yaprakları çim biçme makinesiyle üzerinden geçerek parçalamak, ayrı bir öğütücü almadan yüzey alanını birkaç kat arttırmanın en ucuz yoludur. Odunsu dallar için ise elle budama makası yeterli olmaz; ya kiralık bir öğütücü ya da dalları ayrı bir "yavaş yığında" bekletmek gerekir. Nem hedefi sıkılmış sünger kıvamıdır: elde toplanan bir tutamı sıktığınızda birkaç damla su gelmeli, akmamalı. Kuru yaprak ağırlıklı yığınlar neredeyse her zaman susuzluktan durur; katman katman kurarken araya su vermek şarttır.
Yabani ot tohumu, hastalıklı yaprak ya da kök boğazı çürüklüğü şüphesi varsa, 55-65 °C aralığına ulaşan sıcak yöntem tercih edilmelidir; bu da en az yaklaşık 1 metreküp hacim, doğru oran ve düzenli karıştırma ister. Sadece temiz yaprak ve budama artığı varsa yavaş, soğuk yöntem yeterlidir; işçilik neredeyse sıfırdır, karşılığında süre 12-18 aya çıkar. Çoğu ev bahçesi için en verimli düzen ikisini birlikte kullanmaktır: sıcak yığında çim ve mutfak atığı, yavaş yığında ise kalın dallar ve sert yapraklar. Yalnız yapraktan ayrı bir yığın kurulursa, ortaya çıkan yaprak humusu besin açısından zayıf ama su tutma kapasitesi y