Kompost yığını, aslında bir mikroorganizma kolonisinin beslenme tablosudur. Bu kolonilere ne verdiğinizi bilmek, kutunun tasarımından ya da karıştırma sıklığından daha belirleyicidir. "Kompostlanabilir maddeler hangileri" sorusunun tek cümlelik bir yanıtı yok; çünkü bir maddenin uygunluğu yalnızca organik olup olmamasına değil, karbon-azot oranına, nem içeriğine, parçacık boyutuna ve ayrışma hızına bağlı. Aynı malzeme sıcak yığında sorunsuz çürürken, balkondaki küçük bir kutuda koku ve sinek kaynağına dönüşebilir. Aşağıda malzemeleri iki eksende inceliyoruz: besleyici değer (yeşil–kahverengi ayrımı) ve risk profili (kabul, koşullu kabul, ret).
Kompostçuluktaki "yeşil" ve "kahverengi" terimleri renkle değil kimyayla ilgilidir. Yeşiller azotu, kahverengiler karbonu temsil eder. Mikroorganizmalar karbonu enerji, azotu ise hücre yapımı için kullanır; bu yüzden ideal başlangıç karışımı ağırlıkça değil, karbon-azot (C/N) oranı bakımından dengelenmelidir. Hedeflenen aralık genellikle 25:1 ile 30:1 arasında tarif edilir.
Bu grup nemlidir, çabuk çöker ve yığını ısıtan asıl yakıttır. Tek başına biriktiğinde oksijen boşluklarını kapatır, anaerobik hale gelir ve amonyak kokusu üretir.
Kuru, lifli ve hacimlidir. Yığında hava kanalları açar, fazla nemi emer, kokuyu bastırır. Tek başına ise neredeyse hiç ısınmaz; yıllarca olduğu gibi durabilir.
| Malzeme | Yaklaşık C/N | Grup | Ayrışma hızı |
|---|---|---|---|
| Taze çim kırpıntısı | 15–20:1 | Yeşil | Çok hızlı |
| Sebze–meyve artığı | 15–25:1 | Yeşil | Hızlı |
| Kahve telvesi | ~20:1 | Yeşil | Hızlı |
| Tavuk gübresi | 7–10:1 | Yeşil (çok güçlü) | Hızlı |
| Kuru yaprak | 40–80:1 | Kahverengi | Orta |
| Saman | ~80:1 | Kahverengi | Yavaş |
| Karton / kağıt | 150–200:1 | Kahverengi | Yavaş |
| Talaş | 300–500:1 | Kahverengi | Çok yavaş |
Tablodan çıkan pratik sonuç şu: talaş gibi uç değerdeki bir kahverengiyi dengelemek için çok daha fazla yeşil gerekirken, kuru yaprak zaten hedefe yakındır. Hacim bazında sık önerilen 2–3 birim kahverengi + 1 birim yeşil formülü, bu ortalamalardan türetilmiş bir kestirmedir; karışım oranını ayrıntılı ele alan sayfada bu hesabın nasıl özelleştirileceğini görebilirsiniz.
| Malzeme | Neden |
|---|---|
| Et, balık, kemik | Kemirgen ve sinek çeker, leş kokusu üretir |
| Süt ürünleri, yağ, sos | Yağ filmi oksijeni keser, anaerobik cepler oluşur |
| Kedi–köpek dışkısı, kedi kumu | İnsan için patojen riski |
| Boyalı/emprenye ahşap, parlak baskılı kağıt | Ağır metal ve kimyasal kalıntı |
| Hastalıklı bitki, küllenme veya mildiyö bulaşmış yaprak | Patojen bahçeye geri taşınır |
| Kalıcı herbisit uygulanmış çim | Kalıntı komposta geçip domates, fasulye gibi hassas bitkileri yakar |
| "Biyoçözünür" plastik, çay poşeti mührü, etiket | Ev tipi yığında parçalanmaz, mikroplastik bırakır |
Bazı malzemeler yasak değil, "dikkatli kullanılacak" kategorisindedir: