Kompostlamanın iki temel yolu var: yığını sıcaklık, hacim ve düzenli karıştırma yoluyla zorlamak ya da doğanın kendi hızına bırakmak. İkincisi, yani soğuk kompost yapma pasif yaklaşımı, orman tabanındaki yaprak çürümesinin bahçe ölçeğine indirilmiş halidir. Yığın 50–65 °C bandına çıkmaz; çoğunlukla ortam sıcaklığının birkaç derece üzerinde, 15–30 °C aralığında çalışır. Bunun bedeli zaman, kazancı ise emek. Sıcak yöntemde haftada iki-üç karıştırma ve 6–8 haftalık disiplinli takip gerekirken, soğuk yığında yılda birkaç müdahale yeterlidir; karşılığında hazır gübreyi 6–12 ay sonra alırsınız.
Karar verirken şu tabloyu ölçüt olarak kullanabilirsiniz:
| Ölçüt | Soğuk (pasif) kompost | Sıcak (termofilik) kompost |
|---|---|---|
| Olgunlaşma süresi | 6–12 ay, kış aylarında daha uzun | Yaklaşık 6–10 hafta |
| Yıllık emek | 2–4 müdahale | Haftalık düzenli karıştırma |
| Başlangıç hacmi | Sınır yok, azar azar eklenir | En az yaklaşık 1 m³ tek seferde |
| Yabancı ot tohumu / patojen imhası | Zayıf | Yüksek sıcaklık sayesinde güçlü |
| Azot kaybı | Düşük (buharlaşma az) | Daha yüksek |
| Solucan ve mikro fauna yoğunluğu | Yüksek | Sıcak fazda yok |
Pasif yöntemin en büyük avantajı, mutfak ve bahçe atığının biriktiği hızda çalışabilmesidir. Sıcak kompost bir seferde yaklaşık bir metreküp malzeme ister; ortalama bir ev bahçesinde bu hacmi biriktirmek haftalar alır. Soğuk yığında ise her akşam çıkan kabuklar doğrudan eklenir.
Zeminle temas eden, tabanı açık bir kutu ya da tel örgü silindir en verimlisidir; solucanlar ve toprak mikroorganizmaları aşağıdan yukarı doğru yığına yerleşir. Kapalı tabanlı plastik variller pasif yöntemde su tutma eğilimindedir ve anaerobik koku riskini artırır. Konum olarak yarı gölge tercih edilir: tam güneş yığını kurutur, tam gölge kış boyunca ıslak tutar. Rüzgâr almayan, bahçe hortumuna 10 metreden yakın bir nokta pratikte en sürdürülebilir seçenektir.
Hedef oran sıcak yöntemde olduğu gibi kütlece yaklaşık 25–30 birim karbona 1 birim azottur. Ancak soğuk yığında hata toleransı daha geniştir; oran 40:1'e kaydığında süreç yavaşlar ama bozulmaz. Pratik kural: mutfaktan gelen her bir kova yeşil malzemenin (sebze artığı, çay posası, taze çim) üzerine iki-üç kova kahverengi malzeme (kuru yaprak, karton parçaları, ince dal, saman) örtün. Bu örtü katmanı üç işi birden yapar:
Sonbaharda toplanan kuru yaprakları ayrı bir çuvalda saklamak, kışın ve ilkbaharda karbon açığını kapatmanın en ucuz yoludur.
Ayrışma yüzey alanına bağlıdır. Bir bütün elma kabuğu ile aynı kabuğun dörde bölünmüş hali arasında yüzey alanı bakımından belirgin fark vardır ve pasif yığında karıştırma olmadığı için bu fark doğrudan süreye yansır. Malzemeyi 2–5 cm boyutunda tutmak, 6–12 aylık aralığın alt ucuna yaklaşmanızı sağlar. Kalın dalları ve budama artıklarını ise kasıtlı olarak iri bırakıp yığının tabanına serebilirsiniz; bunlar yıllarca kalıcı hava kanalı işlevi görür.
"Pasif" ifadesi tamamen ilgisiz kalmak anlamına gelmiyor. Yılda birkaç kez yapılan basit kontroller, olgunlaşma süresini ciddi biçimde kısaltır.
İdeal nem ağırlıkça yaklaşık %50–60'tır; sıkılmış bir sünger hissi verir. Elinizde bir tutam malzemeyi sıktığınızda parmaklarınız arasında bir-iki damla su çıkıyorsa doğru noktadasınız. Hiç su çıkmıyorsa ayrışma neredeyse durmuştur; kuru yığında bakteriyel aktivite %30 nemin altında pratikte askıya alınır. Su akıyorsa oksijen yerini su almış demektir; bu durumda kuru karton, talaş veya yaprak ekleyip yığını hafifçe kabartın.
En işe yarar düzen iki bölmeli sistemdir. Bir bölmeye bir yıl boyunca ekleme yapılır, dolduğunda kapatılır ve dinlenmeye bırakılır; ikinci bölme aynı yıl aktif hale gelir. Böylece hasat ettiğiniz kompostun içine hiç yeni taze atık karışmaz. Kaba takvim şöyle işler: