Kompostlaşma, mikrobiyal bir yakma sürecidir: organik maddedeki karbon, mikroorganizmaların solunumuyla enerjiye dönüşür ve bu enerjinin büyük kısmı ısı olarak açığa çıkar. Yığın bu ısıyı tutabilecek kadar büyükse iç sıcaklık yükselir, termofilik (ısı seven) bakteriler devreye girer ve ayrışma hızı katlanır. Soğuk yöntemde 8-12 ay bekleyen bir yığın, doğru kurulduğunda 2-3 ayda kullanıma hazır hale gelir. Aradaki fark sihir değil, üç değişkenin — hacim, karışım oranı ve oksijen — aynı anda tutturulmasıdır.
| Ölçüt | Soğuk yığın | Sıcak yığın |
|---|---|---|
| Tepe sıcaklığı | Ortam sıcaklığı + birkaç derece | 55-65 °C |
| Olgunlaşma süresi | 8-12 ay | 2-3 ay |
| Kurulum biçimi | Malzeme geldikçe ekleme | Tek seferde toplu kurulum |
| Emek | Çok az | 3-5 kez çevirme |
| Yabancı ot tohumu / patojen | Büyük ölçüde canlı kalır | Yüksek sıcaklıkta büyük ölçüde etkisiz |
Sıcak kompost yapma hızlı sonuç verir çünkü süreç boyunca sınırlayıcı faktör ortadan kaldırılmıştır. Her koşulu ayrı ayrı değil, birbirinin çarpanı olarak düşünmek gerekir: nem doğruysa ama hacim küçükse ısı tutmaz; hacim yeterliyse ama azot azsa mikrobiyal nüfus patlamaz.
Isı kaybı yüzeyden olur, ısı üretimi ise hacimden. Küp geometrisinde kenar uzunluğu iki katına çıktığında yüzey dört, hacim sekiz kat artar; yani büyük yığın kendi ısısını orantısal olarak daha iyi korur. Pratikte 1 x 1 x 1 metre (yaklaşık 1 m³) alt sınırdır. 60 x 60 cm'lik bir kutu, malzeme kusursuz olsa bile termofilik aralığa nadiren ulaşır. Balkonda çalışıyorsanız bu hacmi kurmak zordur; orada solucanlı sistemler veya küçük hacimli soğuk yöntem daha gerçekçidir.
Mikroorganizmalar enerji için karbon, hücre yapısı için azot kullanır. Ağırlıkça yaklaşık 25-30 birim karbona 1 birim azot en verimli çalışma bandıdır. Kabaca hacim ölçüsüyle 2-3 ölçü kahverengi (kuru yaprak, karton, saman, ince dal talaşı) + 1 ölçü yeşil (mutfak artığı, taze çim, kahve telvesi, çiğ sebze kabukları) bu aralığı verir. Oran karbona kaydığında sıcaklık yükselmez, azota kaydığında amonyak kokusu başlar — kokunun kaynağı neredeyse her zaman fazla azot ve yetersiz oksijendir.
Hedef nem %50-60; elde sıkılan bir tutam malzemeden bir iki damla su gelmesi, ama su akmaması iyi göstergedir. %40'ın altında mikrobiyal aktivite yavaşlar, %65'in üstünde gözenekler suyla dolar ve oksijen kesilir. Parçacık boyu da doğrudan hıza etki eder: 2-5 cm'lik parçalar yüzey alanını artırır, ancak toz haline getirilmiş malzeme sıkışıp hava kanallarını kapatır. Kalın dalları öğütmeden koymak, o dalları aylarca yığında bırakır.
Sıcak yöntemin en çok atlanan kuralı şudur: yığın parça parça değil, bir günde kurulur. Malzemeyi biriktirin (kuru yaprakları sonbaharda çuvallayıp saklamak en pratik çözümdür), sonra 10-15 cm kahverengi / 5 cm yeşil katmanlar halinde yığın. Tabana kalın dallardan bir ızgara koymak alttan hava girişini sağlar. Katmanları serperken hafifçe nemlendirin; en üstü 5 cm kuru malzemeyle kapatın. Sıkıştırmayın — hacmin yaklaşık yarısı hava boşluğu olmalı.
Uzun saplı bir kompost termometresi ya da yığına 30-40 cm sokup çıkardığınız metal bir çubuk yeterlidir. Beklenen seyir:
Genellikle 3-5 çevirme, ilk üç haftada 4-5 günde bir yapılır. Her çevirmeden sonra sıcaklık yeniden yükselir, ancak tepe değeri her seferinde biraz daha düşer — bu normaldir ve kolay ayrışan karbonun tükendiğini gösterir. Çevirirken nemi de kontrol edin, sıcak yığın buharla su kaybeder.
Sıcaklık artık çevirmeye tepki vermiyor ve ortam sıcaklığına yaklaşıyorsa termofilik faz bitmiştir.